Bywa, że ból psychiczny staje się tak silny, iż człowiek zaczyna myśleć o odebraniu sobie życia i nie widzi innego wyjścia. Myśli samobójcze wymagają potraktowania poważnie, ale nie oznaczają, że sytuacja jest beznadziejna. Poniżej wyjaśniam, skąd mogą się brać, jak rozpoznać zagrożenie, co zrobić w najbliższych minutach i gdzie w Polsce szukać profesjonalnej pomocy.
Najważniejsze jest bezpieczeństwo i szybki kontakt z drugą osobą
- Bezpośrednie zagrożenie życia oznacza konieczność telefonu pod 112 lub 999 albo zgłoszenia się na SOR.
- Rozmowa wprost o myślach związanych ze śmiercią nie zwiększa ryzyka i może pomóc przerwać izolację.
- Dorośli mogą bezpłatnie i anonimowo skontaktować się z numerem 116 123, działającym całodobowo.
- Dzieci i młodzież mogą dzwonić pod 116 111, również przez całą dobę i bez opłat.
- Pomoc psychiatryczna jest dostępna także bez skierowania, szczególnie w sytuacji kryzysowej.
Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc
Jeśli istnieje ryzyko, że ktoś może zrobić sobie krzywdę teraz, nie zostawiaj tej osoby samej. Zadzwoń pod 112 lub 999, pojedź z nią na najbliższy SOR albo do izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym. W takiej sytuacji nie czekaj na poprawę nastroju ani na wolny termin u psychologa.
Szczególnie pilne są sytuacje, w których osoba mówi, że chce umrzeć, ma konkretny plan, żegna się z bliskimi, rozdaje ważne rzeczy, jest pod wpływem alkoholu lub narkotyków albo nagle staje się nienaturalnie spokojna po okresie silnego pobudzenia. Spokój nie zawsze oznacza poprawę, dlatego lepiej sprawdzić, co naprawdę się dzieje.
W bezpośrednim zagrożeniu można, o ile jest to bezpieczne, ograniczyć dostęp do leków, alkoholu, broni i innych niebezpiecznych przedmiotów. Nie rób tego kosztem własnego bezpieczeństwa. Jeśli sytuacja jest dynamiczna lub agresywna, wezwij służby i zachowaj dystans.
Przeczytaj również: Borderline - Jak opanować emocje? Skuteczne strategie
Gdzie zadzwonić w Polsce
| Numer | Dla kogo | Kiedy skorzystać |
|---|---|---|
| 112 lub 999 | Każdy | Bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia |
| 116 123 | Dorośli w kryzysie emocjonalnym | Rozmowa ze specjalistą, także gdy nie ma jeszcze bezpośredniego zagrożenia |
| 116 111 | Dzieci i młodzież | Trudne emocje, kryzys, lęk, samotność, przemoc lub myśli o śmierci |
| 800 70 2222 | Osoby potrzebujące wsparcia psychicznego | Kontakt z Centrum Wsparcia i wskazówki dotyczące dalszej pomocy |
Numer 116 123 jest bezpłatny, anonimowy i dostępny całodobowo dla dorosłych. Telefon 116 111 służy dzieciom i młodzieży, także wtedy, gdy trudno im powiedzieć o problemie rodzicom. Nie trzeba mieć gotowego opisu sytuacji. Wystarczy powiedzieć, że jest źle i potrzebna jest rozmowa.
Co mogą oznaczać takie myśli
Myśli o śmierci nie zawsze oznaczają jednoznaczną chęć zakończenia życia. Czasem wyrażają przede wszystkim pragnienie, by skończyło się cierpienie, presja, samotność albo poczucie całkowitego braku wpływu. To jednak nie powód, by je bagatelizować. Każdą taką wypowiedź trzeba potraktować poważnie.
U części osób pojawiają się myśli bierne, na przykład „lepiej byłoby się nie obudzić”. U innych przybierają bardziej natarczywą formę i łączą się z planowaniem. Granica między tymi stanami może się zmieniać szybko, zwłaszcza pod wpływem bezsenności, alkoholu, używek, konfliktu lub nagłego wydarzenia.
Przyczyną bywają między innymi depresja, choroba afektywna dwubiegunowa, zaburzenia lękowe, trauma, przewlekły ból, choroba somatyczna, żałoba, przemoc, zadłużenie, utrata pracy albo rozpad ważnej relacji. Nie zawsze da się wskazać jeden powód. Często kilka obciążeń nakłada się na siebie, aż codzienne funkcjonowanie zaczyna przerastać możliwości danej osoby.
Nie próbuję sprowadzać tego wyłącznie do „słabego charakteru” czy braku wdzięczności. Takie oceny zwiększają wstyd i zamykają drogę do pomocy. Kryzys jest stanem, w którym zawęża się myślenie, dlatego człowiek może nie widzieć rozwiązań dostępnych z zewnątrz.
Co zrobić w najbliższej godzinie
Najważniejszym celem nie jest teraz rozwiązanie całego życia, lecz bezpieczne przejście przez najbliższe minuty i godziny. Przenieś się do miejsca, w którym są inni ludzie, odłóż alkohol i substancje psychoaktywne, a następnie skontaktuj się z jedną konkretną osobą.
Możesz wysłać krótką wiadomość: „Nie jestem teraz bezpieczny. Mam myśli o zrobieniu sobie krzywdy. Proszę, zadzwoń do mnie i zostań ze mną”. Taki komunikat nie musi być elegancki ani szczegółowy. Precyzja jest ważniejsza niż tłumaczenie się.
- zadzwoń do bliskiej osoby lub na numer pomocowy,
- nie zostawaj sam, jeśli czujesz, że możesz stracić kontrolę,
- odsuń od siebie leki i inne potencjalnie niebezpieczne przedmioty,
- usiądź w miejscu publicznym, u sąsiada albo u kogoś z rodziny,
- unikaj alkoholu i narkotyków, ponieważ zwiększają impulsywność,
- jeśli zagrożenie narasta, dzwoń pod 112 lub 999.
Pomocne może być zapisanie na kartce trzech nazwisk, dwóch numerów telefonów i jednego miejsca, do którego można pojechać. To prosty plan bezpieczeństwa. Nie zastępuje leczenia, ale ogranicza konieczność podejmowania wielu decyzji w momencie, gdy koncentracja jest bardzo słaba.
Jak rozmawiać z osobą w kryzysie
Najlepiej mówić spokojnie, krótko i bez oceniania. Możesz zapytać wprost: „Czy myślisz o odebraniu sobie życia?” oraz „Czy jesteś teraz w bezpośrednim niebezpieczeństwie?”. Bezpośrednie pytanie nie podsuwa pomysłu. Daje natomiast sygnał, że można powiedzieć prawdę bez udawania, że wszystko jest w porządku.
Słuchaj bardziej, niż przekonujesz. Zdania takie jak „inni mają gorzej”, „weź się w garść” albo „pomyśl o rodzinie” zwykle zwiększają poczucie winy. Lepsze będzie: „Widzę, że bardzo cierpisz”, „Nie musisz teraz radzić sobie z tym sam” oraz „Zostańmy razem i poszukajmy pomocy”.
Nie obiecuj pełnej tajemnicy, jeśli zagrożone jest życie. Możesz powiedzieć: „Nie będę rozpowszechniać tego, co mi mówisz, ale jeśli jesteś w niebezpieczeństwie, poproszę o pomoc”. Bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed sekretem, także wtedy, gdy osoba początkowo protestuje.
Nie bierz na siebie roli jedynego ratownika. Bliskość pomaga, ale kryzys może wymagać psychiatry, psychologa, lekarza, interwenta kryzysowego lub hospitalizacji. Jeśli osoba odmawia rozmowy, a Ty widzisz realne zagrożenie, skontaktuj się ze służbami.
Jak wygląda dalsze leczenie i wsparcie
Pierwszym krokiem może być lekarz rodzinny, psychiatra, psycholog, psychoterapeuta albo Centrum Zdrowia Psychicznego. Do psychiatry w Polsce nie jest potrzebne skierowanie. W nagłym kryzysie można zgłosić się bezpośrednio do izby przyjęć lub na SOR.
Psychiatra ocenia między innymi nasilenie objawów, sen, impulsywność, używki, wcześniejsze kryzysy i aktualne bezpieczeństwo. W zależności od sytuacji może zaproponować leczenie farmakologiczne, dalszą diagnostykę, terapię, częstszy kontakt albo pobyt w szpitalu. Hospitalizacja nie jest karą. Czasem jest po prostu sposobem na ochronę życia, odpoczynek od przeciążenia i dobranie leczenia.
Psychoterapia pomaga rozumieć mechanizmy kryzysu, pracować z depresją, traumą, poczuciem winy i przekonaniami typu „jestem ciężarem”. Jej efekty zwykle nie pojawiają się po jednej rozmowie, dlatego regularność ma większe znaczenie niż pojedyncza idealna sesja. Jeśli pierwszy specjalista nie wzbudza zaufania, można szukać innego.
Według NFZ w kryzysie można korzystać z bezpłatnych form pomocy psychiatrycznej, także w Centrach Zdrowia Psychicznego. Nie warto czekać, aż objawy staną się „wystarczająco poważne”. Sam fakt, że nie dajesz sobie rady, jest wystarczającym powodem, by poprosić o ocenę specjalisty.
Co zapamiętać, gdy trudno myśleć jasno
Nie musisz dziś rozstrzygać całej przyszłości. Potrzebujesz zrobić jeden bezpieczny krok: powiedzieć komuś prawdę, zadzwonić po pomoc, przejść do miejsca, gdzie nie jesteś sam, albo pojechać do szpitala. Kryzys zmienia sposób widzenia sytuacji, ale nie trwa wiecznie.
Jeśli ten tekst dotyczy Ciebie i istnieje ryzyko, że możesz zrobić sobie krzywdę, przerwij czytanie i zadzwoń pod 112 lub 999. Jeśli zagrożenie nie jest bezpośrednie, wybierz 116 123 jako osoba dorosła albo 116 111, jeśli jesteś dzieckiem lub nastolatkiem. Najważniejsze jest to, żeby w tej chwili nie zostać z tym samemu.
