NAUKA – CIEKAWE TEMATY I WĄTKI BADAWCZE

Kolokwia Psychologiczne

Adam Tarnowski

Kolokwia Psychologiczne, konferencja Komitetu Nauk Psychologicznych PAN jest jednym z najważniejszych punktów na naukowej mapie Polski. W tym roku odbyła się w dniach 23-25 czerwca na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (gdzie od niedawna uruchomiono studia na kierunku Psychologia).

 Tematem przewodnim Konferencji były nowe technologie w badaniach i praktyce psychologicznej. Rewolucja technologiczna, która dokonuje się w ostatnich latach powoli przekracza mury laboratoriów, i staje się elementem codziennej praktyki. Interwencja psychologiczna na odległość (jak przekonywał prof. Roman Cieślak) jest nie tylko odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na usługi psychologiczne, gdyż umożliwia optymalizację czasu pracy profesjonalistów, zaś klientom pozwala na dogodny dostęp do terapii, a co istotne zapewnia wyższy poziom poufności. Terapia taka jest w szczególności przydatna w łagodniejszych formach zaburzeń. Również tam, gdzie istotniejsze  jest przestrzeganie „podręcznikowych” reguł niż intuicja terapeuty (a więc np. w nurcie behawioralno-poznawczym) terapia wspomagana, lub nawet w całości prowadzona przez Internet może być nawet bardziej skuteczna od tradycyjnej.

Szczególnym rodzajem wsparcia terapeutycznego stają się również techniki oparte na wirtualnej rzeczywistości (o czym opowiadał Piotr Łój) - jednak ich stosowanie wymaga ogromnej świadomości etycznej, gdyż niewłaściwie użyte mogą prowadzić do uzależnień i zaniku kompetencji społecznych w realnym świecie. Niemniej ich zastosowanie w desensybilizacji, umożliwienie kontaktu z niedostępnymi realnie doświadczeniami (np. osobom chorym), wizualizacja wspierająca rehabilitację doprowadziło do niezaprzeczalnego rozwoju możliwości pomagania. Uczestnicy Konferencji mogli również usłyszeć o:

  • sterowaniu komputerem bezpośrednio za pomocą aktywności mózgu (prof. Piotr Durka),
  • psychologii Internetu (Jan Zając i Dominik Batorski),
  • eyetrackingu (prof. Kenneth Holmqvist) oraz o
  • badaniach nad komputerowo wspomaganymi ćwiczeniami kompetencji poznawczych u dzieci i osób starszych (Małgorzata Gut i Anna Wieczorek-Taraday).

Ostatni dzień Konferencji poświęcony był dyskusji panelowej i prezentacji technologii. Podczas konferencji przyznano nagrodę Prezesa Polskiej Akademii Nauk im. Andrzeja Malewskiego dla młodego naukowca. Otrzymała ją w tym roku Łucja Bieleninik z Uniwersytetu Gdańskiego, psycholog kliniczny i dziecięcy. Coraz więcej życia nas wszystkich (nie tylko młodych) toczy się w świecie silnie związanym z nowymi technologiami. Dla psychologów wyzwaniem jest nie tylko towarzyszenie klientom w tych doświadczeniach, ale także wykorzystywanie niewątpliwych możliwości, jakie daje technologia, aby więcej dostrzegać, więcej rozumieć i lepiej pomagać.

 

Jak psychologia może wyjaśnić naukowo zjawiska paranormalne

Neil Dagnall i Ken Drinkwater, Manchester Metropolitan University (specjalnie dla Newslettera PTP)

Tabloidowe relacje o tajemniczych, migających na niebie światłach, statkach kosmicznych i spotkaniach z "prawdziwymi" kosmitami odzwierciedlają poziom zainteresowania UFO i tworzą przekonanie, że „jednak coś w tym jest”. Badania w kulturach zachodnich prowadzone w 2015 roku szacują wiarę w kosmitów na 50% (https://yougov.co.uk/news/2015/09/24/you-are-not-alone-most-people-believe-aliens-exist/). Jednak psychologowie wykazują większy sceptycyzm w tym obszarze i poszukują bardziej „przyziemnych”, naukowych wyjaśnień takich doniesień podejmując tematy, które dotychczas były na marginesie zainteresowań naszej dyscypliny.

Osoby, zgłaszające doświadczenia kontaktu z obcą cywilizacją pokazują pewien spójny obraz psychologiczny – doświadczenie zagubienia w czasie, utraty pamięci i późniejszych problemów takich jak osłabienie, lunatykowanie, koszmary senne. Jednym z prawdopodobnych wyjaśnień takich doświadczeń jest struktura osobowości.

W kilku badaniach stwierdzono, że doświadczający kontaktu z kosmitami  nie różnią się od osób, które takich doświadczeń nie zgłaszają. Testy osobowości wskazują na podobny poziom dobrostanu psychicznego oraz przystosowania i nie wykazują symptomów niestabilności psychicznej. Różni je natomiast tendencja do fantazji (fantasy-prone personality). Częściej angażują się oni w wyszukane i wymyślne wyobrażenia i częściej mieszają fantazję z rzeczywistością. Innym wyjaśnieniem jest dysocjacja - gdzie procesy mentalne jednostki odrywają się od siebie nawzajem i od rzeczywistości w odpowiedzi na ekstremalne lub silnie stresujące wydarzenia życiowe. Podatność na fantazję i dysocjacja mogą wiązać się z doświadczeniem traumy dziecięcej. Uważa się więc, że doświadczenia związane z uprowadzeniem mogą wynikać z połączenia specyficznej konfiguracji cech osobowości z podatnością na fałszywe wspomnienia.

Od kilku lat w Uniwersytecie Manchester prowadzone są badania dotyczące natury, treści i struktury przekonań na temat zjawisk paranormalnych. W ich wyniku zidentyfikowaliśmy osiem głównych elementów wiary w zjawiska paranormalne: (1) Nawiedzanie (m.in.. przez duchy i poltergeistów), (2) Przekonania o życiu pozaziemskim, (3) Wierzenia religijne, (4) Wizyty obcych, (5) Percepcję pozazmysłową (moce związane z procesem umysłowym, takie jak telepatia), (6) Psychokinezę (zdolność do mentalnego przemieszczania przedmiotów), (7) Astrologia, (8)  „Czarownictwo”. Okazuje się między innymi, że wiara w życie pozaziemskie jest silniejsza u mężczyzn i wiąże się z wiarą w wizyty obcych.

W najbliższych miesiącach rozpoczynamy kolejną serie badań w ramach których będziemy doskonalić narzędzie do badania takich przekonań. Dokonaliśmy też przeglądu głównych teorii naukowych (zarówno psychologicznych jak i biologicznych) próbujących wyjaśnić doniesienia o kontaktach z istotami obcymi. https://theconversation.com/some-scientific-explanations-for-alien-abduction-that-arent-so-out-of-this-world-71255

Polecamy do przeczytania:

  • Dagnall, N., Parker, A., Munley, G., & Drinkwater, K. (2010). Common paranormal belief dimensions. Journal of Scientific Exploration, 24, 477–494.
  • Dagnall, N., Parker, A., Munley, G., & Drinkwater, K. (2010). The relationship between belief in extra-terrestrial life, UFOs-related beliefs and paranormal belief. Society for Psychical Research, 74, 1–14.
  • Dagnall, N., Drinkwater, K., & Parker, A. (2011). Alien visitation, extra-terrestrial life, and paranormal beliefs. Journal of Scientific Exploration25, 699–720.

Tłumaczyła Beata Krzywosz-Rynkiewicz